1-2 YAŞ ARASI GELİŞİM ÖZELLİKLERİ

1) Fiziksel Gelişim ve Hareket Gelişimi:

– Bu yıl içinde çocuk büyük bir gelişim gösterir. Daha çok hareket eder hale gelir.
– Yatar konumdan oturur konuma geçebilir.

– Objelere ulaşıp onları kaldırabilir ve tek ya da iki elini de kullanarak onları inceleyebilir, itebilir ya da fırlatıp atabilir.
– Başparmak ve işaret parmağını bir kıskaç gibi kullanarak küçük objeleri tutabilir.
– Sürekli artan hareketliliğiyle yakalama alanına giren her şeye uzanıp, keşfetmeye çalışır.
– 18. aydan sonra güvenle adım atmaya başlayıp, durabilir.
– Yılın ikinci yarısından itibaren yürürken büyük oyuncaklar taşımaktan hoşlanır.
– Elinden tutularak merdivenlerden yukarı çıkıp aşağı inebilir.

 

2) Zihinsel ve Bilişsel Gelişim:

– Harekette görülen büyük gelişim bilişsel alanda da görülür. Anlama, kavrama, iletişim becerilerinde büyük ilerlemeler görülür.
– İlk kez tümüyle zekâlı davranışlar görülür.
– Söylediğinden fazlasını anlar.
– Eşyaların nerede olduğunu gösterebilir ya da bildiğini ima eder.
– Bedeninin bölümlerinin adlarını bilir.
– Basit soruları anlamaya başlar.
– Yeni araçlar keşfeder, kendi kendine yemek yeme denemelerine girişir.
– Çocuk bazı nesneleri ele alırken sahip olduğu davranışları, olduğu gibi tekrarlamaz, bu davranışları sıralar, değiştirir, deneyerek yeni yollar bulur.
– 18. ay itibariyle ilk düşünme belirtileri görülmeye başlar.
– Kaybolan nesneler artık çocuğun zihninde kalmaktadır. Yani artık çocuk, nesnenin sembolünü zihninde saklayabilmektedir.
– Ertelenmiş bir taklit bu evrede başarılabilmektedir.
– 18. aydan itibaren çocuk sadece deneme-yanılma yoluyla değil, ilişki bilinciyle, kendisini kontrol ederek hareket eder. İlişki bilinci, akla dayanan bir tahmini önceden kestirmeyi oluşturacak kadar gelişmiştir.
– Oyuncakları tanımak için artık ağzına götürmez.

 

3) Sosyal ve Duygusal Gelişim:

– Ailenin diğer fertlerinin yaptıklarını taklit ederek davranış kalıplarını öğrenmekte ve günlük yaşamın farkına varmaya başlamaktadır.
– Artık tek haz alma yolu nesneleri ağzına götürme değildir.
– Oyun sırasında ya da kızdığında, eskiye oranla daha seyrek olmakla birlikte, hâlâ oyuncakları yere atar.
– Basit, günlük etkinliklerden bazılarını kendince taklit eder. (Bebeğe yemek yedirme, kitap okuma gibi)
– Başta annesi olma üzere, tanıdık yetişkinlere duygusal açıdan hala epeyce bağımlıdır.
– Çocuk kimi zaman anneye vurarak, yasak olan şeyleri yaparak veya kurallara uymayı reddederek dikkat çekmeye çalışır.

4) Duyusal ve Algısal Gelişim:

– Gözden kaybolan oyuncakları ararken doğru yöne bakar.
– Dışarı çıkarıldığında, insanların, hayvanların, otomobillerin hareketlerini daha uzun süreli bir dikkatle izler.
– Resimlere ilgi göstermeye başlar.
– Kendi ismini bilir ve seslenildiğinde hemen döner.
– 18. aydan itibaren basit, kolay anlaşılır resimli kitaplardan hoşlanır, çoğu belirgin, göze çarpıcı renkteki çizimleri ayırt edip parmağıyla gösterir.
– Dışarıda, uzakta yer alan ilginç bulduğu nesneleri parmağıyla gösterir.
– Doğrudan doğruya kendisiyle konuşularak iletişim kurulmasına ilgi gösterir.
– Tanıdığı nesnelerin ismi söylendiğinde, doğru nesneyi yetişkine uzatır.
– Basit emir cümlelerine uyar, söz dinler.

 

5) Dil Gelişimi:

– Seslerin sayı ve çeşitlerinde gelişme görülür.
– Zaman zaman anlamsız, kendine özgü sesler çıkarır. Bu seslerle sizinle sohbet eder, bazı sözcüklerinizi anlar ve bir-iki tanesini kullanabilir.
– İlk anlamlı sözcüklerini bu dönem içinde söyler. Anlamlı sözcük tutarlı biçimde, belirli bir anlam içeren ve doğru yerde kullanılan sözcüklerdir.
– Bu dönemde tek sözcük bir cümle anlamını taşıyabilir. Çocuk isteğini ya da söyleyeceğini tek bir sözcük ile anlatır.
– Bu dönemde çocuk bazı nesneler için sembolik kelimeler kullanabilir. (araba için düüüüt, gezmek yerine atta gibi)
– Konuştuklarına göre anladıkları daha fazladır.
– Çocuk ayrım yapamayabilir. Örneğin babasına “baba” diye hitap etmeyi öğrendikten sonra bütün erkeklere “baba” diyebilir.
– 18. aydan itibaren sözcük kombinasyonları yapabilir. “Benim” gibi zamirleri ve “olmaz” gibi olumsuzlukları kullanabilmektedir.
– Konuşma ritmini ve konuşurken sırasını beklemeyi öğrenmiştir.
– Henüz tam gelişmemiş konuşma kasları sebebiyle bazı harf yanlışlıkları yapabilir.
– Çocuk 15 aylıkken sözcük dağarcığı genellikle 10 sözcük, 18 aylıkken 30 ve daha fazla sözcük ve 20 aylıkken 50 ve daha fazla sözcüktür.

 

2-3 YAŞ ARASI GELİŞİM ÖZELLİKLERİ:

1) Fiziksel Gelişim ve Hareket Gelişimi:

– Çocuk bu dönemde tuvaletini yaparken, boşaltım sistemini fark eder.
– Çocuk ayağının tümünü kullanarak sağlam adımlarla güvenlik içinde koşar, kolaylıkla durup yine koşmaya başlayabilir ve engellerden sakınır.
– Dengesini yitirmeden çömelebilir ve ellerini kullanmadan yeniden ayağa kalkabilir.
– Parmaklığa veya duvara tutunarak merdivenleri çıkabilir ve inebilir. Ancak adım atarken ayak değiştirerek değil, dengeyi sağlamak için her basamakta iki ayağını bir araya getirerek inip çıkabilir.
– Kendiliğinden, hem dairesel hem de ileri geri karalamalar yapar ve küçüklü büyüklü noktalar çizer.

 

2) Zihinsel ve Bilişsel Gelişim:

– 9. aydan itibaren, nesnelerin sürekli olduğunu ve önünden kaldırılsa bile var olmaya devam ettiklerini anlayan çocuk, 2. yaşla birlikte bu nesneyi bir süreçle temsil etmeye, yani sembolize etmeye başlar. Bu da kavrama ve dil gelişiminin başlangıcını oluşturur.
– Çocuklar büyüdükçe, yaşlarına özgü belirli bir takım düşünce biçimleri sergilerler. Örneğin sandalyeye çarpınca saldalyeden özür dilemesi gibi. Buna animizm (cansız nesnelere yaşamsal ögeler yükleme eğilimi) adı verilir.
– İşlem öncesi evredeki bu çocuklar, dış dünyayı, kendi “ben-merkezli” bakış açılarından algılarlar, başka birinin açısından göremezler.

 

3) Sosyal ve Duygusal Gelişim:

– Yaşamanın 2. yılındaki hızlı gelişim, çocuğu birçok açıdan bağımsız hale getirir. Heyecanlarını göstermeye, kendisini özerk bir varlık olarak tanımaya başlar. Kendisini kanıtlamaya çalışır.
– 2 yaş çocuğu yetişkinlerle birlikte basit faaliyetlerde bulunabilir. Böylece edilgen bir eleman olmaktan kurtulup, aile faaliyetlerine katılan ve sosyal ilişkiler kuran etkin bir üyeye dönüşür.
– 2 yaş çocuğunun tüm beceri, yetenek ve eğilimlerini güçlü olma ve bağımsızlık duyguları büyük ölçüde etkiler.
– Bir takım davranış türlerinin belirli ortamlarda uygulanması gereğini öğrenmeye başlarlar.
– Çocuğun kakasını ve çişini tutabilmesi ve uygun bir yere yapması çocuğun yakın çevresinden büyük ilgi görür ve ödüllendirilir. Böylece çocuk toplumun, iyi, kötü, doğru, yanlış ve ayıp gibi yargılarıyla karşılaşır.
– Çocuğun dışkılama sistemi üzerinde denetim sahibi olması, seçim yapabilme duygusunun gelişmesine yol açar. Özerklik duygusu gelişmezse başkaları tarafından denetlenme, kararsızlık, kuşku ve utanç duygularının temelleri atılır.
– Tuvalet eğitiminde çocuğun davranışı ailenin tavır ve tutumları sonucu gelişir veya gelişmez. Tuvalet eğitimi konusunda çocuğu zorlamamak gerekir. Bu çocukta korku, endişe ve utanç uyandırır.
– Aşırı duygulanma, yorgunluk ya da korku durumlarında anneye/babaya sıkıca sarılır.
– Engellendiğinde karşı çıkar ve söz dinlemez.
– Sahip olduğu şeyleri kararlılıkla korur.
– Oyuncaklarını ya da yetişkinin ilgisini paylaşma anlayışı henüz gelişmemiştir.
– İsteklerini erteleme veya duruma göre değiştirme anlayışı yeterince gelişmemiştir.
– 2 yaşına kadar yalnız oynanan oyun, bu yaştan sonra arkadaş ilişkilerinin başlamasıyla taklit, birbirini seyretme ve birbirinin oyuncağını alma şekline dönüşür. Oyunlar işbirliğine dayanmayan paralel oyunlardır.
– Çocuk bu dönemde benmerkezcidir. Herkesin kendisi gibi düşündüğünü ya da hissettiğini sanır. Empati geliştiremez.
– 2 buçuk yaş itibariyle çocukta olumsuz, kararsız ve isyankâr bir tutum oluşur. Bu evrenin ebeveynlerin tutumu nedeniyle sağlıklı bir şekilde atlatılamaması durumunda çocukta ileriki yıllarda saplantı, aşırı gerginlik ve inatçılık huyları yerleşir.

 

4) Duyusal ve Algısal Gelişim:

– Resimli kitaplardan çok hoşlanır; en çok beğendiği resimlerde ince ayrıntılara dikkat eder.
– Fotoğraf bir kez gösterildikten sonra, tanıdığı yetişkinleri fotoğrafta ayırt edebilir.
– Kendisiyle konuşulduğunda ilgiyle dinler.

 

5) Dil gelişimi:

– 2 yaş çocuğunun konuşması yabancılarca bile kolay anlaşılabilir ancak hala pek çok çocuksu öğe içerir.
– Sözcük dağarcığı hızla gelişmektedir
– İki sözcüklü cümleler kurabilir.
– Sık sık “Kim?” ve “Niçin?” sorularını sorar.
– En zor kavrayabildiği sözcükler kendi ile ilgili zamirlerin yerinde kullanılmasıdır.
– Yoğun duygulanıma yol açan durumlarda kekeleme oldukça yaygın ama geçicidir.
– Tuvalet gereksinmesini uygun zaman ve yerde dile getirip önceden haber verebilir.
– 2 buçuk yaşından itibaren kelime dağarcığı 200 ya da daha fazla sözcüğe ulaşır. Beni, bana, ben ve sen zamirlerini doğru olarak kullanabilir.

3-4 YAŞ ARASI GELİŞİM ÖZELLİKLERİ:

1) Fiziksel Gelişim ve Hareket Gelişimi:

– 3 yaşından itibaren oyun çağına giren çocuk, motor becerilerinin gelişmesiyle çevre üzerinde egemenlik kurmakta ve bunu giderek genişletmektedir.
– Merdivenlerden yukarı ayak değiştirerek çıkar ancak inerken her basamakta iki ayağını bitiştirir.
– Çocuk bahçesinde veya yuvadaki aletlere çeviklikle tırmanabilir.
– Pedalları kullanarak 3 tekerlekli bisiklete binebilir.
– Parmak ucunda durabilir ve yürüyebilir.
– Her iki elini işbirliği içinde ustaca kullanabilir.
– Makas kullanabilir.

 

2) Zihinsel ve Bilişsel Gelişim:

– Çocuk ayrıntıları dikkate almadan genel olarak algılar ve ilişkisiz obje ve kavramları bütünleştirir.
– Çocuk zihinsel kıyaslama yapamaz.
– Bildiği birkaç çocuk şiirini ezbere okuyabilir ve çocuk şarkıları söyleyebilir.
– Cinsiyetini ve cinsel rollerini öğrenir.
– Bazı durumları sembolize ederek, öyleymiş gibi, yaparmış gibi yapar. (uyurmuş gibi yapması, gazeteyi okur gibi yapması gibi)

 

3) Sosyal ve Duygusal Gelişim:

– 3 yaş çocuğu kazandığı güven ve özerklik duyguları oranında yavaş yavaş çevresini keşfetmekte ve çevre üzerinde bir denetim gücü kazanmaktadır.
– 3 yaş, cinsel-benlik duygusunun başladığı, cinsel rollerin belirlendiği bir dönemdir. Toplumun cinsiyete karşı tutumlarını dikkatle izlediği ve öğrenmeye çalıştığı görülür.
– 3-4 yaşlarındaki çocuklar grup halinde oynamaya, oynarken birbirleriyle konuşmaya ve grup içinde oynamak istediklerini seçmeye başlarlar.
– Çocuk giderek daha olumlu ve dengeli bir birey haline dönüşmeye başlar. Öfkelerini genelde eşyaya yöneltirler.
– Olumlu bir tavır içine girer ve çevresindekilere sevgiyle ve güvenle yaklaşır.
– Oyuncak gibi nesneleri paylaşma anlayışı gelişmiştir.

 

4) Duyusal ve Algısal Gelişim:

– Konuşurken ses tonunu duruma göre değiştirir, yükseltip alçaltır.
– Adını, soyadını, cinsiyetini ve yaşını söyleyebilir.
– Öyküleri büyük bir istekle dinler; en çok sevdiklerini defalarca dinlemek için ısrar eder.

5) Dil Gelişimi:

– Cümleler daha gramatik hale gelir. Aralarında neden-sonuç ilişkisi bulunan düşünceler tek bir cümleyle ifade edilebilir.
– Konuşmalar benmerkezlidir. Yani çocuk oynarken ya da çalışırken dinlenip dinlenmediğini önemsemeden kendi kendine konuşur.
– Konuşurken başkalarının görüş açısını dikkate almazlar.
– 300 civarında kelime bilir ve yeni kelimelere karşı ilgi duyar.
– Kendi kendine çok uzun süren konuşmalar yapar.
– Geçmiş, şimdiki zaman ve gelecek kavramlarını anladıkça zaman belirten sözcükler kullanmaya başlar.

 

4-5 YAŞ ARASI GELİŞİM ÖZELLİKLERİ:

 

1) Fiziksel Gelişim ve Hareket Gelişimi:

– Motor becerileri epeyce gelişmiştir, beden hareketlerini istediği gibi, ustalıkla yönlendirebilir; keskin, ani dönüşleri gerçekleştirir; itip çekerek koşabilir.
– Ayak değiştirerek, kendi başına merdivenlerden çıkar ve iner. Hatta koşarak bile inip çıkabilir.
– Parmak ucunda durabilir, yürüyebilir, koşabilir.
– Üç tekerlekli bisiklete binmede ustalaşmıştır; U dönüşlerini kolaylıkla gerçekleştirir.
– Topa sopayla vurmak dahil, topu atma, yakalama, zıplatma, tekmeyle vurma gibi becerileri içeren top oyunlarında giderek ustalaşmaktadır.
– Öğretilirse bu yaşta basit müzik aletlerini çalmayı başarabilir.
– Kalemi yetişkin gibi tutar ve başarıyla kullanır.
– Resimlerinde çizdikleri tanınır hale gelmiştir.

 

2) Zihinsel ve Bilişsel Gelişim:

– 4 yaş çocuğu isteklerinin anında yerine getirilmemesini anlayışla karşılamayı öğrenmeye başlar.
– O artık kendi dışındaki dünyanın kuralları olduğunu ve başkalarının hak ve istekleri olduğunu öğrenir.
– Beklemeyi öğrenir. Buradaki temel ilke, çocuğun isteklerinin bazılarına er ya da geç kavuşacağına inanmasıdır.
– Bu dönem çocukları yaptıkları konusunda hayali hikayeler anlatmaktan hoşlanırlar. Bu çocuğun bilişsel gelişiminin gereğidir.
– 4 yaş çocuğu değişken bir görünüm sergiler. Genellikle yarım bırakılan bir şeye karşı duyarsızdır.
– Sorgu çağı 4 yaşında oldukça yüksek düzeye ulaşır.
– 4 temel rengi uygun şekilde eşleştirip isimlerini söyleyebilir.

3) Sosyal ve Duygusal Gelişim:

– Genelde çok daha bağımsız ve oldukça inatçıdır; kendi isteğiyle hareket eder.
– İsteklerine karşı gelindiğinde, yetişkinlerle uygunsuzca, az çok kaba bir üslupla konuşabilir ve oyun arkadaşlarıyla kavga edebilir.
– Konuşmaları ve etkinliklerinde mizah anlayışını sergiler.
– Dramatik oyunu ve çeşitli giysiler giyip kılıktan kılığa girmeyi çok sever.
– Evin dışında, eline geçirebildiği, işe yarar her türlü malzemeyle bir şeyler üretmeye, oluşturmaya çalışarak yaratıcılığını sergiler.
– Paylaşma ve oyun sırasında sıra bekleme anlayışı gelişmiştir.
– Küçük kardeşlerine ilgi gösterir, sevgiyle yaklaşır.
– Çocuk kendisiyle oynayacak bir ya da iki arkadaşını seçmeye başlar. Bu dönemde seçtiği arkadaşları her iki cinsten de olabilir.

 

4) Duyusal ve Algısal Gelişim:

– Yakın geçmişteki olayları, deneyimleri, olup bitenler arasında ilişki kurarak anlatır.
– Uzun öyküleri dinler ve gerçekte var olanla düş ürününü zaman zaman karıştırarak anlatır.

 

5) Dil Gelişimi:

– Konuşması dil bilgisine uyar ve tümüyle anlaşılabilir. Hemen hemen yetişkin gibi konuşur.
– Hiç durmaksızın “Neden?”, “Ne zaman?”, “Nasıl?” ve “Niçin?” sorularıyla sözcüklerin anlamlarını ve olayların nedenlerini ısrarla sorar.
– Bildiği birkaç çocuk şiirini ezbere okuyabilir ya da çocuk şarkılarını doğru olarak söyleyebilir.
– Adını, soyadını ve  yaşını söyleyebilir.
– Şakalardan, fıkralardan zevk alır, uygunsuz sözlerden, ifadelerden ve argodan hoşlanır.

 

5-6 YAŞ ARASI GELİŞİM ÖZELLİKLERİ:

1) Fiziksel Gelişim ve Hareket Gelişimi:

– Kas hakimiyeti tam anlamıyla gelişmiştir.
– İnce bir çizgi üstünde kolaylıkla yürüyebilir.
– Tırmanma, kaydıraktan kayma, sallanma, kazma ve daha pek çok hareket becerisinde etkinleşmiş, ustalaşmıştır.
– Hareketlerini müziğin ritmine uydurabilir.
– Bir nesneyi her iki eliyle sımsıkı tutar; kavrayışı epeyce güçlüdür.
– Kabul edilmiş kurallarca, uygun bir konuma yerleştirilmeyi, örneğin oyunda üstlenilen görev, rol veya puanlamayı gerektiren oyunlar da dahil, çeşitli top oyunlarını başarıyla oynayabilir.
– Yazıp çizerken, resim yaparken, kalemleri ve boya fırçalarını ustaca kullanır.

 

2) Zihinsel ve Bilişsel Gelişim:

– 5 yaş çocuğu her şey arasında her türlü ilişkiyi kurabilir.
– Bu dönemde çocuk parça ile bütünü aynı zamanda düşünemez.
– 4 yaş çocuğu yarım bırakılan bir şeye karşı duyarsızken, 5 yaş çocuğu başladığını bitirmeyi sever.

 

3) Sosyal ve Duygusal Gelişim:

– Bu dönemde çocuk daha bilgili ve olgun bir birey görünümündedir.
– Çevresine karşı dostça bir yaklaşım içerisindedir.
– En belirgin özellikleri arasında yeterli ve dengeli oluşu gelmektedir.
– 5 yaş çocuğu yaşadığı kültür çevresine uyum gösterir.
– 5 yaş çocuğu yüksek derecede toplumsallaşmış bir birey görünümündedir.
– Ne kendisiyle, ne de çevresiyle çelişki halindedir. Ailesine, okula ve topluma uyumu belirgin bir biçimde artmıştır.
– Dikkatlidir.
– Kendi kendini eleştirir. Fakat kendine güveni de vardır.
– Söylenenlere inanır, uyar, belleği güçlüdür.
– Zaman zaman karanlıktan, kaybolmaktan korkabilirler.
– Grup oyunlarını tercih eder. 2-3 arkadaşıyla birlikte oynar. Küçükleri korur. Ev dışında daha mutlu olur.
– Arkadaşlarını kendi seçer.
– Arkadaşlarıyla çoğunlukla işbirliği yapar.
– Oyunda kurallara uyulması ve dürüst olunması gerektiğini anlar.
– Sıkıntı içinde olan arkadaşlarının duygularını paylaşmaya, onları rahatlatmaya çalışır.

 

4) Duyusal ve Algısal Gelişim:

– Çeşit çeşit tekerlemeler söylemekten çok hoşlanır.
– Kendisine öykü okunmasına veya anlatılmasına bayılır. Sonradan kendi başına ya da arkadaşlarıyla birlikte öyküyü tüm ayrıntılarıyla oyununda canlandırır.
– Kitaplara giderek daha fazla ilgi duymaya başlar.
– Somut isimleri, nesneyi kullanarak tanımlar.
– Hiç durmadan soyut sözcüklerin anlamlarını sorar ve bu sözcükleri yerli yersiz kullanır.
– Şaka-fıkra, bilmece ve tekerleme gibi söz oyunlarından zevk alır.
– Saat kavramı gelişmiştir; saatin günlük programla ilişkisini anlayabilir.

 

5) Dil Gelişimi:

– Kendi eylemlerini düzenlemedeki sözcük gücü, başkalarını yönetmedeki gücünü de ortaya çıkarır.
– 5 yaşındaki çocuk hep konuşmak ister. Yetişkinler gibi uzun cümleler kurmaya çalışır.
– Bilgisini arttırmak için sorular sorar.
– Dilbilgisi kurallarına uygun konuşur.
– Olayları ve masalları, konuların sırasını bozmadan anlatır.
– Her şeyin nedeniyle ilgilenir.
– Söylemek istediğini dile getirmeden önce düşünür, sonra söyler.
– İsmini, soy ismini, yaşını, ev adresini bilir.

Uzman Psikolog İrem ERMAN

 

KAYNAKÇA:

1)    Bedensel, Zihinsel ve Sosyal Gelişimiyle Çocuğunuzun İlk 6 Yılı, Haluk Yavuzer

2)    Çocuk Psikolojisi, Haluk Yavuzer

3)    Çocuk, Ergen ve Anne Baba, Gül Şendil

4)    Yaşamın Sihirli Yılları: Okul Öncesi Dönem, Ayla Oktay